AI-hallucinaties: 5 stappen om ze te voorkomen

Laat je niet gek maken door AI-gegenereerde onjuistheden en niet-bestaande bronnen.

Klik je door naar een ‘wetenschappelijke’ bron en krijg je een 404-pagina? Of beweert AI dat Paul van Loon de auteur is van De 7 eigenschappen van effectief leiderschap? Het ligt niet aan jou… AI klinkt overtuigend, maar verkiest vorm boven feiten. Zo houd je AI-gegenereerde onjuistheden en niet-bestaande bronnen buiten je werk!

Wat zijn AI-hallucinaties?

AI-hallucinaties zijn: AI gegenereerde foutieve, verzonnen of misleidende informatie. Grote taalmodellen (zoals ChatGPT) voorspellen het volgende woord op basis van patronen in trainingsdata. Ze “kennen” geen waarheid; ze maken tekst die waarschijnlijk klinkt. Zonder duidelijke grenzen vullen ze ontbrekende feiten in, verzinnen bronnen of halen jaartallen door elkaar. Dit gaat mis bij bijvoorbeeld bronvermelding of citaten.

GPT-5 hallucineert al een stuk minder, maar het gebeurt nog. Daarom vijf snelle tips om je AI-uitvoer scherp en kloppend te houden!

1. Dwing twijfel af

Laat AI zelf aangeven wat zeker is, wat misschien klopt en wat onbekend is. Zo voorkom je dat alles even stellig klinkt en zie je meteen wat je moet controleren. Vraag om antwoorden in drie blokken: Zeker (met bron), Onzeker (waarom), Onbekend (wat ontbreekt).

Zeg: “Beantwoord mijn vraag in drie blokken:

1. Zeker: alleen verifieerbare feiten met bron.
   
   
2. Onzeker: wat je denkt maar niet zeker weet, met uitleg.
   
   
3. Onbekend: wat ontbreekt en welke gegevens nodig zijn.
   Als er geen betrouwbare bron is: zet het onder ‘Onbekend’.”

1. Beperk de speelruimte

Geef AI een klein speelveld met duidelijke grenzen. Laat AI alleen werken met jouw documenten, links, periode of land. Alles daarbuiten is “niet in bron”.

Zeg: “Beantwoord uitsluitend op basis van deze bronnen: [link(s)/document(en)].

Scope: [periode/land/sector].

Als informatie niet in deze bronnen staat of buiten de scope valt: zeg ‘niet in bron’ en ga niet raden.”

1. Check & citeer

 Vraag om een tabel met per claim: bron en betrouwbaarheid; controleer de links zelf.

Vraag: “Maak een factcheck lijst als tabel met kolommen:’’

• Claim (kort)
• Bron (titel + URL of document + paginanummer)
• Betrouwbaarheid (hoog/middel/laag, met 1 zin waarom)
• Wat ik nog handmatig moet controleren
• Noteer niets zonder echte bron. Verzin geen links of citaten

1. Als je geen zin hebt in stap 3

Geef ChatGPT of Copilot de opdracht om alle gebruikte bronnen na te lopen en te checken op correctheid.

Vraag: “Maak een lijst van alle gebruikte bronnen en controleer deze. Controleer de bronnen op correctheid en betrouwbaarheid. Check of de auteurs kloppen met het werk. Ik wil zeker weten dat er geen fouten in de bronnenlijst staan.’’

Toch nog twijfel? Google het even, net als vroeger!

1. Een frisse blik

Lees belangrijke teksten altijd op een later moment nogmaals na. Wanneer je met een frisse blik naar je tekst kijkt, ontdek je misschien wel dingen die je eerst over het hoofd zag! Gebruik je gezonde verstand. Lijkt het gek? Dan klopt er waarschijnlijk iets niet!

Met deze tips voorkom je verkeerde bronvermeldingen en blijft je AI-output betrouwbaar. Wil je dit structureel goed organiseren en je AI-gebruik naar het volgende niveau tillen? Mail daniel@wijzijnlef.nl voor workshops, trainingen en advies over strategische implementatie om AI foutloos en effectief in te zetten binnen jouw organisatie!